Isvjetskirat

Početkom Prvog svjetskog rata mnogo ljudi iz Drinića, Bukovače, Bare, Vedrog Polja i Šekovca otišlo je na poziv austro-ugarske crno-žute monarhije u rat protiv Srbije i Rusije. Mnogi se nisu vratili. Mnogi su odmah po dolasku na frontove prebjegli u srpsku i rusku vojsku. Neki su se borili u carskoj ruskoj vojsci i tu zaslužili ordenje, neki su se raspadom te vojske prijavili u dobrovoljce i otišli na solunski front i oni su zalužili ordenja i poslije rata za nagradu kolonizirani po Banatu i Kosovu i Metohiji, neki su ostali u Rusiji i borili se u Crvenoj armiji. Oni po povratku nisu dobili ništa. Tragom jednog dokumenta, molbe za penziju učesnika Oktobarske revolucije pisane prije pola vijeka, upućene ODBORU ZA IZDAVANJE SPOMENICE OKTOBARSKE REVOLUCIJE /Istorijski arhiv C.K.S.K.J./ ,BEOGRAD, pokušali smo odškrinuti vrata istorije i saznati kuda su sve prošli i šta su sve prošli naši djedovi. Danas, neki od nas, njihovih potomaka ponešto o tome zna ali većina o tom herojskom, stradalačkom i stvaralačkom dobu ne zna ništa. Ovo je stranica za sve nas. Veliki čas istorije u kojoj su naši preci igrali jednu od značajnih uloga.



Prvi svetski rat predstavljao je veliku prekretnicu u istoriji srpskog naroda. Protivno svojoj volji, Srbi sa teritorije Austrougarske našli su se na Istočnom frontu. Ne želeći da ratuju za interese Habzburške monarhije protiv slovenske i pravoslavne Rusije, mnogi su se Srbi, ali i ostali Sloveni, predavali ruskoj vojsci, zahtevajući da se kao dobrovoljci uključe u srpsku vojsku, koja se hrabro borila protiv snaga Centralnih sila, odnevši na početku rata dve velike pobede u Cerskoj i Kolubarskoj bici.


	Najveći broj zarobljenika nalazio se na teritoriji Ukrajine. NJihov centar je bio kijevski zarobljenički logor u Darnici. Sem Kijevske, na desetine hiljada zarobljenika Srba i ostalih Slovena nalazio se i u Odeskoj, Harkovskoj i Jekaterinoslavskoj guberniji. Želju ovih zarobljenika da se bore na strani srpske vojske, ruska vlada je prihvatila. U sporazumu sa srpskom vladom u leto 1915. godine otpočelo je organizovano prebacivanje dobrovoljaca iz Ukrajine, Dunavom u Srbiju. Do kraja avgusta 1915. godine u Srbiju je prebačeno oko 3 500 dobrovoljaca. Stupanje Bugarske u rat na strani Centralnih sila, oktobra 1915, međutim, onemogućilo je dalje prebacivanje dobrovljaca u Srbiju. Okupljanje dobrovoljaca u Ukrajini, koji su u ovakvim okolnostima još odlučnije želeli da ratuju u sastavu srpske vojske, nastavljeno je uprkos prekinutim vezama ruske sa srpskom komandom. Centar okupljanja postala je Odesa.
Ruski zarobljenici
Ovde su na organizovanom okupljanju dobrovoljaca najvažniju ulogu imali srpski konzul Marko Cemović i predstavnik srpske vlade Milan Šainović. U Odesi je novembra 1915. godine formiran Srpski dobrovoljački odred, koji je početkom 1916. godine imao oko hiljadu vojnika i oficira. Prihvatajući zahtev srpske vlade da se od dobrovoljaca u Rusiji formiraju dobrovoljačke jedinice, ruska vrhovna komanda je u saglasnosti sa carom Nikolom II dozvolila Srbima, a uz njih i ostalim Jugoslovenima koji su se nalazili u zarobljeničkim logorima u Rusiji, da se sabiraju u vojničkim komandama, pod rukovodstvom oficira srpske vojske, kao njen sastavni deo.
	Prva srpska dobrovoljačka divizija formirana je 16. aprila 1916. godine u Odesi. U njenom sastavu se nalazilo blizu 10 000 dobrovoljaca, a komandant je postao pukovnik Stevan Hadžić.
Odesa 1916.		Prva srpska dobrovoljačka divizija u Odesi
Tokom maja 1916. godine srpske dobrovoljce u Odesi posetio je Nikola Pašić, predsednik vlade Kraljevine Srbije.Odlukom Ruske vrhovne komande, Prva srpska dobrovoljačka divizija je uključena u sastav 47. ruskog korpusa i upućena na front u Dobrudžu. Tada je u sastavu ove divizije bilo blizu 20 000 dobrovoljaca.		U sadejstvu sa ruskim i rumunskim trupama u borbama protiv bugarskih, turskih i nemačkih jedinica koje su trajale od 24. avgusta do 16. oktobra 1916. godine, polovina sastava bila je izbačena iz stroja. Njih preko 2 000 su izgubili život ili su nestali. Oktobra 1916. divizija je povučena u pozadinu.Uprkos velikim gubicima, priliv dobrovoljaca omogućio je formiranje i Druge srpske dobrovoljačke divizije u Odesi, u čijem se sastavu našlo preko 11 000 dobrovoljaca.
	U jesen 1916. godine formiran je Srpski dobrovoljački korpus, čiji je komandant bio general Mihailo Živković. Uoči Februarske revolucije 1917. godine, u njegovom sastavu nalazilo se oko 40 000 dobrovoljaca.Štab korpusa se nalazio u Odesi; štab Prve divizije u Voznesensku, a Druge divizije u Aleksandrovsku. U Odesi je 17. aprila 1917. godine pokrenut list "Slovenski jug", koji je izlazio do 1918. godine. U listu je izložen program, koji se zalagao za stvaranje jedinstvene države Južnih Slovena, uz "posedovanje celokupne teritorije koju su Južni Sloveni naseljavali od drevnih vremena".
Ruski rov u Galiciji		Austro-ugarski rov u Galiciji
U uslovima rastućeg revolucionarnog raspoloženja, među dobrovoljcima u okvirima Srpskog dobrovoljačkog korpusa počele su da se šire revolucionarne ideje. Revolucionarni pokret postao je masovan posle Februarske revolucije 1917. godine. Krajem marta 1917. godine, iz redova nižih oficira, potekla je inicijativa za stvaranje vojničkih sovjeta u okvirima Dobrovoljačkog korpusa. Inicijativu su podržali i podsticali revolucionarni sovjeti ukrajinskog stanovništva na području između Odese i Voznesenska, gde su bile stacionirane jedinice Srpskog dobrovoljačkog korpusa. Komanda Dobrovoljačkog korpusa pokušala je da spreči prodor revolucionarnih ideja među dobrovoljcima. U tom smislu general Živković je, naredbom od 18. aprila 1917. godine, uveo četne, pukovske i divizijske savete, kao i Korpusni zbor, sa namerom da preko njih utiče na političko raspoloženje u jedinicama, ali je postigao slabe rezultate. Na zboru revolucionarno opredeljenih dobrovoljaca u Odesi kao ideal proklamovana je Federativna Jugoslavija. Istaknuto je da "Ruska revolucija i pobeda ruskle demokratije znače novu eru u istoriji čovečanstva i prema tome ruska revolucija ne može ostati samo ruska". Izraz raspoloženja revolucionarnog demokratskog pokreta među dobrovoljcima bilo je formiranje Jugoslovenskog revolucionarnog saveza u Kijevu u leto 1917. godine. Organizacije Saveza su stvarane među jugoslovenskim dobrovoljcima širom Ukrajine.

Lenjin u oktobru	Vojnici u revoluciji	Metež na ulicama Petrograda
Dobrovoljački korpus su počele da napuštaju pristalice revolucionarnog pokreta. Došlo je do osipanja njegovog sastava. U leto 1917. godine Dobrovoljački korpus je, u odnosu na stanje pre Februarske revolucije, bio prepolovljen. U njemu je bilo oko 20 000 dobrovoljaca.U vreme Oktobarske revolucije 1917. godine dobrovoljci su aktivno učestvovali u borbama u jedinicama Crvene armije.Krajem leta 1917. godine Prva srpska dobrovoljačka divizija je ponovo upućena na front u Dobrudžu, ali je zbog nezadovoljstva vojske ubrzo povučena. Druga, sa delom prve divizije, preko Arhangelska upućena je na Solunski front, gde je stigla decembra 1917. godine. Deo dobrovoljaca ostao je u Rusiji, gde ih je zateklo izbijanje Oktobarske revolucije. Oni su preko Sibira upućeni u Dajren na Daleki Istok, odakle su britanskim brodovima prebačeni na Solunski front, gde su stigli februara 1918. godine. Na taj način, na ovom frontu se našlo oko 12 500 jugoslovenskih dobrovoljaca iz Rusije. Oni su u sastavu savezničkih jedinica učestvovali u proboju Solunskog fronta i oslobađanju domovine, 1918. godine.

Srpske jedinice na proboju Solunskog fronta		Okupljanje srpske dobrovoljačke čete na Solunskom frontu
tekst: dr Ljubivoje Cerović, časopis SRPSKO NASLEĐE, maj 1998, broj 5
	Iz petrovačke opštine ordenom Svetog Đorđa I reda za hrabrost su odlikovani Milan Lukuć zvani Kajdžo iz Drinića i izvjesni gospodin Alvirović iz Petrovca. Njih je 1916. godine na Istočnom frontu odlikovao lično ruski car. Poslije Prvog svjetskog rata njihova jedina privilegija je bila što bi ih za proslavu većih državnih praznika zvali na prijem i oni bi tom prilikom imali pravo da prvi nazdrave okupljenim zvanicama.
Ruski imperator Nikola II Romanov odlikuje najhrabrije ratnike na Istočnim frontu 1916. godine		Oreden Svetog Đorđa I reda

U Americi se tokom 1915. i 1916. god. bila razvila živa agitacija, da se među jugoslovenskim iseljenicima prikupi što više dobrovoljaca za smenu i popunu izmorenih srbijanskih boraca. Odziv je bio vrlo lep, naročito među Srbima iz Hercegovine i Like. Hrvata i Slovenaca bilo je sa te strane vrlo malo. U isto vreme javio se pokret i među Jugoslovenima u Rusiji, koji su tamo dospeli kao voljni ili slučajni zarobljenici iz austriske vojske, da se stave u službu svom narodu. Ruski car odobrio je organizovanje jugoslovenskih vojnih jedinica i naredio je, da im se oprema vrši iz ruskih sredstava. U leto 1916. obrazovana je već prva divizija sa 458 oficira i 15.535 vojnika. Broj bi bio svakako veći, da velik deo ljudi nije ranije prešao u Srbiju, a ovo formiranje nove jedinice u Rusiji počelo je tek posle sloma Srbije. Posle se i taj broj povećao. Kad je u avgustu 1916. i Rumunija ušla u rat protiv centralnih sila dodeljena je jugoslovenska divizija ruskoj vojsci i otišla je na front u Dobruču. Već 24. avgusta ušli su izvesni delovi te divizije kod Dobruče u borbu s Bugarima, koja je bila veoma krvava.
		Srpska vojska u akciji
*Srpska vojska zauzima položaj*		Jugoslovenski dobrovoljci izgubili su tu i u kasnijim vojevanjima po Dobruči 42 mrtva oficira i 718 ljudi, a ranjenih 203 oficira i 6.017 vojnika. Posle ruske revolucije, koja je izbila 1917. godine veći deo tih dobrovoljaca, pretežno Srba, krenuo je dalekim i zaobilaznim putem na solunski front i učestvovao je u kasnijim borbama. Njihov broj iznosio je 12.694. Ostali su se rasuli po Rusiji, pa su u većim i manjim transportima, ponajviše preko Sibirije, stizali u otadžbinu posle svršetka rata.
ISTORIJA SRPSKOG NARODA Vladimir Ćorović
	Samardžija Miloš selo Bukovača Bos. Petrovac učesnik Oktobarske revolucije 1918. i 1919. godine ODBORU ZA IZDAVANJE SPOMENICE OKTOBARSKE REVOLUCIJE /Istorijski arhiv C.K.S.K.J./ BEOGRAD Podaci o učešću u Oktobarskoj revoluciji
	Prvo što sam stupio u partizanski odred Radničke seljačke Crvene armije. Bio sam u Prvoj srpskoj dobrovoljačkoj diviziji, a koja je formirana u Odesi u Rusiji. Evakuacijom dobrovoljaca iz Rusije moja je druga brigada Prve divizije krenula preko Sibira Prataburu, a kada smo došli kod grada Krnstojevskog (vjerovatno Krasnojarskog, prim. web) ja sam tu ostao i stupio u odred Radničke seljačke Armije a poslje nekoliko dana ja sam sa još nekoliko drugova ruskih vojnika prebačen u grad Timski, koji je u neposrednoj blizini Krstojevskog i tu nastavio službu u Pamskom odredu Radničke seljačke Crvene Armije. Ovo je bilo u mjesecu januaru 1918. godine.
Pobuna u redovima ruske vojske
U tome gradu ostali smo do juna mjeseca , a u toj novoj jedinici, dobro se sjećam, komandant mi je bio Tovariš Usjarov, a u tome odredu ja sam bio određen kao minobacač, a kada je otpočeo front i iz Manđurije se pojavio Ataman Imenov sa svojim kozacima.
	Mi smo tj. naš Tanki odred krenuli u onome pravcu Atamano Senisua, a to mi je ostalo u pamćenju da smo jednoga dana počeli borbu kod jednog opštinskog mjesta Olovjano i tu smo bili sa ove strane rjeke Eniseja (vjerovatno se radi o Jeniseju, prim web) a oni sa one druge strane. Na toj velikoj rjeci bio je željeznički most, a koji je bio srušen. Do neko doba noći mi smo se sa njima preko rjeke tukli sa puškama, mitraljezima i bacačima a oni su imali i topove i ta borba je trajala preko pola noći a oni su se tada morali povući nazad. Naša vojska se sutradan prebacila sa splavovima i dala se u potjeru za neprijateljima. U sastav nama došli su Omski i Krsnojevski odred što nam je bio glavni komandant Tovariš Galjukov i tu su bili sa njima još i Lazar i Lovrov i o njima se tako pričalo i ja sam ih vidio i sjećam se da je mojoj četi u kojoj sam se ja nalazio bio načelnik Miša Smokatin koji je sa nama učestvovao na tom Mađurskom frontu (mandžurskom frontu, prim. web).
Streljanje pripadnika Crvene armije od strane pripadnika Bjele garde
Mi smo se sa neprijateljem borili cijelo ljeto i jesen sve do zime a u Carskoj vojsci Simenovo bilo je i Kineza jer smo mi na bojištu nalazili i mrtvih njihovih leševa kad smo ih potjerali konačno preko granice Manđurije. Onda smo ostali još neko vrijeme u varošici Barzi a oni su bili u gradu Cito i Manđuriji. Poslije neko vrijeme naš odred je bio prebačen na zabojkaski front (vjerovatno se radi o zabajkalskom frontu, prim. web) gdje se počelo sa mnogo žešćom borbom protiv Bjele Garde admirala Kalčoka i čehoslovačke vojske koja se probijala prema Vladivostoku.
	Admiral Kolčak	Česi u vozu za Vladivostok
	Sa čehoslovačkom i bjelogardejskom vojskom smo se ponovo sukobili pred gradom Irkmerskim gdje su nas oni sa mnogo većim brojem vojske i naoružajnem odbacili nazad i morali smo se pred njima povlačiti sa kraćim borbama do samog grada Blagoveš čak do kineske granice. To je kako se ja sjećam bilo zimi 1919. godine, a kada nismo mogli dalje rasuli smo se po selima oko grada Blagoveščansa i tamo se krili u selima. Ja se sjećam da sam bio u selu Ivanovski i Srednja Bjela sa grupom mojih drugova Rusa i tu smo ostali sve do ljeta. Kada više nismo mogli da se krijemo tu, ja i moji drugovi smo se prebacili do Vladivostoka, gdje smo se skrivali oko grada na prvoj i drugoj rječki sve do mjeseca septembra 1919. godine.
Vladivostok 1919, ratni metež
U septembru mjesecu uhvatili smo vezu sa nekim drugovima i stupilli u vojsku generala Gajde koju je on tajno organizovao, a kada je general Gajda prikupio i organizovao veći broj vojske onda je udario na grad Vladivostok koji je držala Carska vojska generala Rozanova. U tom našem napadu na grad mi smo razbijeni od vojske generala Rozanova i kozaka Atamanova Kalnikova u noći oko 11 sati. Sa njihove strane na nas je udarila i japanska vojska koja nas je tukla i sa mora sa svojih ratnih brodova. Bili smo totalno opkoljeni u Vladivostoku na željezničkoj stanici.
	General Gajda	Čehoslovački legionari u Sibiru
		U 4 sata poslije ponoći ja sam bio zarobljen od strane japanskih vojnika kao i veći broj mojih drugova Rusa. Bili smo zatvoreni u jednu veliku zgradu iz koje su svaku noć odvodili moje drugove i ubijali ih.
Zarobljenici u Vladivostoku	Japanska ratna flotila, 1919.
Ja i još 9 Jugoslovena izvedeni smo pred Vojni sud i tu ispitivani i suđeni dva i po mjeseca. U to vrjeme u Vladivostoku se nalazila i francuska vojska koja nas je preuzela od Carske ruske vojske, mi smo čuli da se to desilo na intervenciju našega generala Gajde. Bili smo kod Francuza do marta 1920. godine kada su nas predali jugoslovenskoj komandi na drugu rječku kod Vladivostoka gdje smo morali čekati evakuaciju u Jugoslaviju.
	Japanske trupe u Vladivostoku	Evakuacija iz Vladivostoka

na vrh